Przysadka, pęcherzyki mózgowe i inne cudowności układu nerwowego.

TAJEMNICE POCHODZENIA PRZYSADKI

PRZYSADKA MÓZGOWA jest małym, niepozornym narządem wydzielania wewnętrznego, umiejscowionym na dolnej powierzchni mózgu. Jej części składowe to: płat przedni i tylny oraz część środkowa. Płat przedni i część środkowa wytwarzają i wydzielają różne hormony, zawiadujące gospodarką hormonalną całego organizmu, tj.: hormon wzrostu, prolaktynę, TSH, ACTH, FSH, LH, endorfiny, melanotropinę. Płat tylny natomiast, jest nazywany „nerwową” częścią przysadki – jego zadaniem jest bowiem przechowywanie i uwalnianie hormonów (wazopresyny i oksytocyny), które są najpierw wytwarzane przez położoną nad nim inną ważną część mózgowia: podwzgórze.

Okazuje się, że odmienna specyfika płata przedniego (części hormonalnej przysadki) i płata tylnego (części nerwowej) wynikają z historii ich powstawania, zapoczątkowanej już w 4 tygodniu rozwoju embrionalnego!

Jeszcze podczas 4 tygodnia rozwoju, ograniczony obszar na górnej powierzchni ust pierwotnych, zaczyna wpuklać się w kierunku mózgowia w postaci uchyłka. Uchyłek ten nazywa się kieszonką Rathke’go. Historia zaczyna nabierać tempa w 5 tygodniu, kiedy – podczas spokojnego wydłużania się kieszonki Rathkego w kierunku mózgowia – dno mózgowia (konkretnie dno jednego z pęcherzyków mózgowych, czyli międzymózgowia), również tworzy zagłębienie! I oto co się dzieje: oba zagłębienia zbliżają się do siebie, tworząc zawiązek przysadki! Część pochodząca z ektodermy okrywającej zatoki ustnej (kieszonka Rathkego) będzie w przyszłości pełnić zaszczytną funkcję części hormonalnej przysadki (czyli jej płata przedniego), natomiast zagłębienie neuroektodermy miedzymózgowia utworzy jej część nerwową (czyli płat tylny).

PĘCHERZYKI MÓZGOWE

Jak już pisaliśmy, mózgowie zarodka wchodzącego w 5 tydzień rozwoju uformowane jest z trzech pęcherzyków: przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie. Ponadto, tworząca je cewa nerwowa wytwarza zgięcie głowowe i szyjne.

W trakcie 5 tygodnia następują przeobrażenia, które powodują formowanie mózgowia w 5 pęcherzyków: kresomózgowie i międzymózgowie (z przodomózgowia), śródmózgowie oraz tyłomózgowie wtórne i rdzeniomózgowie (z tyłomózgowia). Nazwy być może brzmią dość tajemniczo, ale to właśnie z tych 5 pęcherzyków cewy nerwowej powstaną znane nam części mózgowia człowieka! Będziemy o tym mówić szerzej przy okazji 6 tygodnia, jednak już teraz możemy zdradzić, że już ok. 30 dnia po zapłodnieniu, z części zwanej kresomózgowiem, powstaje para zawiązków półkul mózgowych, których powierzchnia będzie w kolejnych tygodniach coraz większa i pofałdowana!

W obrębie śródmózgowia również zaczynają powstawać już wyspecjalizowane części mózgowia. I tak: niektóre komórki nerwowe migrują w obręb tzw. pokrywy śródmózgowia, tworząc parzyste skupiska: wzgórki górne – w przyszłości będą brały udział w przekazywaniu sygnałów wzrokowych oraz wzgórki dolne – odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów słuchowych.

W tym czasie zaczyna pojawiać się też trzecie zagięcie cewy nerwowej: zgięcie mostowe.

RDZEŃ KRĘGOWY

Tworzą się zgrubienia ściany cewy nerwowej: blaszka grzbietowa i brzuszna.

UKŁAD KOMOROWY

Nasz mózg, składający się z tkanki nerwowej, posiada też tzw. system komorowy. Są to połączone ze sobą przestrzenie wewnątrz różnych części mózgowia. Przestrzeń w rdzeniu kręgowym to kanał centralny rdzenia kręgowego. W przestrzeni tej krąży płyn mózgowo-rdzeniowy. Płyn przedostaje się też do wąskiej przestrzeni podpajęczynówkowej (otaczającej cały ośrodkowy układ nerwowy). Początek rozwoju wspomnianych przestrzeni również sięga 5 tygodnia rozwoju embrionalnego. W pęcherzykach mózgowych zaczynają powstawać komory, a na brzusznej powierzchni rdzenia kręgowego tworzą się – początkowo nieregularne – przestrzenie podpajęczynówkowe.

UKŁAD WSPÓŁCZULNY

Jest to część układu nerwowego, która odpowiada za przystosowanie organizmu do optymalnego funkcjonowania w sytuacjach stresowych. Zaczyna powstawać w 5 tygodniu, kiedy to z grzebieni nerwowych i brzusznej części cewy nerwowej wywędrowują komórki, które w bocznych okolicach rdzenia kręgowego przekształcają się w neuroblasty współczulne.

NERWY CZASZKOWE

W 5 tygodniu obecne są już prawie wszystkie nerwy czaszkowe (III – XII) – oprócz nerwu węchowego (I) i ocznego (II). Część z nich (nerwy: V, VII, IX i X) unerwia elementy strukturalne przyszłej twarzy – łuki gardłowe.

NADNERCZA

Z mezodermy powstaje kora pierwotna (płodowa) nadnerczy.