Początki układów: pokarmowego, oddechowego i moczowo-płciowego.

Czwarty tydzień rozwoju to również początek rozwoju UKŁADU POKARMOWEGO. W trakcie fałdowania zarodka pojawia się jelito pierwotne, które dzieli się na trzy części: jelito przednie, środkowe i tylne.


Błona ustno-gardłowa zanika, dzięki czemu pierwotne usta łączą się z początkowym odcinkiem układu pokarmowego. Warto dodać, że to połączenie – konieczne do odżywiania po urodzeniu – przyda się już na tym etapie rozwoju. Oczywiście nie do przyjmowania pokarmu :). Usta stanowią połączenie układu pokarmowego z jamą owodni, w której zarodek się znajduje; płyn owodniowy przedostaje się zatem do jelita pierwotnego umożliwiając m. in. jego dalszy rozwój. Na tym etapie powstaje też dwunastnica, a ponad nią, z rozszerzenia jelita pierwotnego przedniego zaczyna tworzyć się żołądek. W 4. tygodniu przyjmuje on postać wrzecionowatego woreczka. W dalszej części jelita pierwotnego przedniego powstaje zawiązek wątroby. Jego endodermalne komórki wrastają do mezodermy przegrody poprzecznej, która w dalszym rozwoju utworzy część przepony.


Końcowy odcinek jelita pierwotnego jest jeszcze wciąż zamknięty. Jelito tylne jest poszerzone i tworzy jamę stekową, oddzieloną od jamy owodni błoną stekową.

Już u 4-milimetrowego zarodka zaczyna się też rozwój układu oddechowego.

Z pierwotnego gardła powstaje kanał krtaniowo-tchawiczy. Jego endoderma utworzy nabłonek krtani, tchawicy, oskrzeli, oskrzelików i pęcherzyków płucnych oraz gruczoły tchawicze i oskrzelowe, a mezoderma trzewna zróżnicuje się w chrząstki i mięśnie. Kanał ten uwypukla się i tworzy pączek płucny. Jednocześnie kanał krtaniowo-tchawiczy wydłuża się w kierunku ogonowym i w dalszych tygodniach rozwoju zostanie oddzielony przegrodą tchawiczo-przełykową od jelita pierwotnego – w taki sposób z jednej wspólnej „rury” powstaną dwie, osobne dla układu oddechowego i pokarmowego, ale do tego jeszcze kilka tygodni :).

Pamiętacie czym była mezoderma pośrednia, która powstała w 3. tygodniu ?

To właśnie ona jest wspólnym zawiązkiem dla układu moczowego i płciowego. W wyniku procesu fałdowania po obu stronach parzystej jeszcze aorty tworzą się z niej grzebienie nerkotwórcze, które będą brały udział w rozwoju układu moczowego oraz grzebienie płciowe, z których powstaną gonady. W 4. tygodniu grzebienie nerkotwórcze tworzą tzw. PRZEDNERCZE. Są to wydłużające się kanaliki (jest ich 7-10) w okolicy szyjnej zarodka; kanaliki te uchodzą do zbiorczego przewodu przednercza, który kieruje się w stronę ogonową. Przednercze zanika jeszcze w 4. tygodniu i nie ma po nim żadnych pozostałości.

Wkrótce zaczną różnicować się również narządy płciowe. Mimo, że płeć genetyczna jest określona od dawna (bo już w trakcie procesu zapłodnienia w zależności od zestawu chromosomów płciowych znajdujących się w zygocie) to rozpoznać możemy ją później. Jeszcze w 4. tygodniu zewnętrzne narządy płciowe wyglądają tak samo niezależnie od płci. Wyróżniamy na razie tylko guzek płciowy, fałdy moczowo-płciowe i wyniosłości wargowo-mosznowe.