Neurogeneza, czyli o tym, skąd w mózgu bierze się 100 miliardów komórek nerwowych.

Dojrzały mózg ma ponad 100 miliardów neuronów (komórek nerwowych). Każdy z nich może tworzyć połączenia (synapsy) z ponad tysiącem innych neuronów. W związku z tym szacuje się, że w ludzkim mózgu może istnieć aż ponad 60 bilionów synaps… uff, można dostać zawrotu głowy od wyobrażania sobie tego! A wszystko zaczyna się od najprostszych struktur złożonych z najprostszych komórek… Jak powstaje początkowo płytka nerwowa, później fałdy nerwowe, które łącząc się ze sobą dają początek epickiej cewie nerwowej – filarze dla rozwoju całego centralnego układu nerwowego zarodka (mózgu i rdzenia kręgowego) – możecie przypomnieć sobie, zagłębiając się w nasze poprzednie wpisy: http://9miesiecyincognito.pl/gastrulacja-neurulacja-wielkie-wydarzenia-trzeciego-tygodnia/
Neurulacja, czyli proces powstawania wspomnianej cewy nerwowej, zachodzi w trzecim i czwartym tygodniu życia embrionu. Fuzja prawego i lewego fałdu nerwowego rozpoczyna się 22 dnia w środkowym odcinku ciała i postępuje równocześnie w kierunku dogłowowym i doogonowym. Kolejnym wydarzeniem o ogromnym znaczeniu jest zamknięcie przedniego (w 25 dniu po zapłodnieniu) i tylnego (w 27 dniu po zapłodnieniu) otworu cewy nerwowej. Jest to tak ważne, ponieważ może nastąpić tylko w tych konkretnych dniach, przy wystarczającym poziomie kwasu foliowego w organizmie kobiety. To bardzo wczesny okres ciąży, dlatego zalecana jest suplementacja tej witaminy u każdej kobiety w wieku rozrodczym, która jest aktywna seksualnie.

Początkowo całkiem zwyczajna cewa nerwowa, zagina się w kilku miejscach i formuje najpierw trzy (przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie), a później pięć pęcherzyków mózgowych.

Przekrój przez ciało zarodka ok. 28 dnia. na obrazku przedstawiono tylko ośrodkowy układ nerwowy oraz układ krwionośny, pozostałe pominięto. Zwróć uwagę na stopień rozwoju cewy nerwowej.

Komórki neuroepitelium, czyli komórki ektodermy pokrywającej początkowo płytkę nerwową – po zwinięciu się jej w cewę nerwową, wyścielają pojedynczą warstwą jej światło. Są one pierwotną pulą komórek, która zwiększa się dzięki ich symetrycznym podziałom do końca 6 tygodnia życia embrionu. Dzięki temu, ściana cewy nerwowej staje się coraz grubsza, a jej kanał – coraz węższy. Od 42 dnia po zapłodnieniu, ich podziały stają się ciekawsze. Od tego momentu coraz większa liczba komórek będzie dzielić się w następujący sposób – jedna neuronalna komórka progenitorowa będzie dzielić się na: 1) podobną jej komórkę progenitorową (która zostaje w strefie tworzenia nowych komórek i 2) komórkę nerwową (nazywaną NEURONEM), która natychmiast wyrusza w podróż do swojego miejsca przeznaczenia w tworzącej się istocie szarej centralnego układu nerwowego. Wytwarzanie nowych neuronów będzie odbywać się do 16 tygodnia ciąży. Na tym nie kończy się jednak działalność owej życiodajnej strefy. Tymczasem, zróbmy mały przerywnik, aby ją nazwać i  zlokalizować.

Przekrój poprzeczny przez cewę nerwową – na poziomie rdzenia kręgowego. Zwróć uwagę na warstwową budowę. W miarę wytwarzania nowych neuronów, ściana cewy ulega pogrubieniu, a światło zwęża się.

Wspomniana strefa (neuroepitelium), w której tworzą się nowe komórki nerwowe, nazywana jest warstwą przykomorową (rozrodczą). Nowopowstałe neurony wywędrowują do leżącej powyżej warstwy płaszczowej (jest ona początkiem istoty szarej, czyli skupisk ciał neuronów), i wypuszczają aksony, które lokalizują się w leżącej najbardziej powierzchownie warstwie brzeżnej (będącej zaczątkiem istoty białej, w której biegną dłuższe i krótsze drogi nerwowe).

Kiedy kończy się burzliwy okres wytwarzania nowych neuronów, warstwa rozrodcza zaczyna produkować z kolei komórki glejowe (astrocyty i oligodendrocyty), których życiowym celem jest wspieranie neuronów – odżywianie i zapewnianie im podpory mechanicznej.

Ostatnią grupą komórek tworzonych w warstwie rozrodczej są komórki ependymalne, które wyścielają wewnętrzną ścianę komór mózgowych i kanału centralnego rdzenia kręgowego. Już od 5 tygodnia życia zarodka rozpoczynają one produkcję płynu mózgowo-rdzeniowego.