Nasze zmysły w 6 tygodni od poczęcia

TAJEMNICE POCHODZENIA PRZYSADKI, cz. II

W tym tygodniu zanika szypuła, która łączyła przyszły przedni (hormonalny) płat przysadki z jego miejscem pochodzenia, czyli ektodermą zatoki ustnej.

 

PĘCHERZYKI MÓZGOWE

Obiecaliśmy Wam wyjaśnienie, czego zaczątkiem jest owe tajemnicze pięć pęcherzyków mózgowych. Przypomnijmy sobie na początku, jak wygląda ośrodkowy układ nerwowy zarodka w 6 tygodniu rozwoju:

Jakie części powstają z poszczególnych pęcherzyków mózgowych?

  1. Z przodomózgowia:

– kresomózgowie → w przyszłości utworzy największą cześć mózgowia, odpowiedzialną m.in. za proces myślenia – półkule mózgu

– międzymózgowie → wzgórze, podwzgórze i nadwzgórze – ważne ośrodki integrujące sygnały z narządów zmysłów, regulujące temperaturę organizmu i jego gospodarkę hormonalną

– śródmózgowie utworzy śródmózgowie 😉

– tyłomózgowie wtórne → most i móżdżek – odpowiedzialny np. za koordynację ruchową człowieka

– rdzeniomózgowie → rdzeń przedłużony, w którym są zlokalizowane ośrodki odpowiedzialne za utrzymanie podstawowych czynności życiowych organizmu i odruchy mimowolne (ośrodek oddechowy, sercowy, ośrodki połykania, ssania, wymiotny, kaszlowy itp.)

CO KONKRETNIE DZIEJE SIĘ W 6 TYGODNIU?

40 – 45 dzień to początki rozwoju móżdżku. Pojawia się też nieśmiały zaczątek splotu naczyniówkowego, który już niedługo rozpocznie produkcję płynu mózgowo – rdzeniowego, prawie w każdej części układu komorowego mózgowia.

Zmiany zachodzą także na poziomie komórkowym. Jak może wiemy, ostatecznie kora mózgowa składa się z sześciu różnych warstw komórek. Okazuje się, że już w 6 tygodniu rozwoju embrionalnego tkanka nerwowa kresomózgowia zaczyna różnicować się w trzy warstwy, tzw.: archicortex, paleocortex i neocortex 😉

Zaczyna pojawiać się przestrzeń nadtwardówkowa: początkowo na brzusznej powierzchni kanału kręgowego i rozprzestrzenia się w kierunku ogonowym.

RDZEŃ KRĘGOWY

Tutaj dopiero dzieją się niesamowite rzeczy!

Pisaliśmy, że w 5 tygodniu ściana – dotychczas nieskomplikowanej – cewy nerwowej ulega zgrubieniom, tworząc blaszkę grzbietowa i blaszkę brzuszną. Jak można się spodziewać, w 6 tygodniu możemy bardziej przybliżyć się do poznania celowości tego podziału 😉 W blaszce brzusznej lokalizują ciała neuronów ruchowych (eferentnych – wychodzących z rdzenia kręgowego i zawiadujących funkcjami układu ruchowego człowieka). Natomiast blaszka grzbietowa jest skupiskiem komórek nerwowych czuciowych (aferentnych – odbierających informacje z narządów czucia). Dzięki takiej strukturze rdzenia kręgowego i jego połączeń aferentnych i eferentnych, u człowieka mogą zachodzić niezależne od woli, ale za to bardzo szybkie REAKCJE ODRUCHOWE (np. cofanie ręki po zetknięciu z czynnikiem bólowym).

CZUCIE

Jakkolwiek niesamowicie to zabrzmi, już w trakcie szóstego tygodnia życia wewnątrzmacicznego, można zaobserwować pierwsze reakcje zarodka na dotyk! Są to proste odruchy bezwarunkowe, możliwe właśnie dzięki nowo wytworzonym połączeniom nerwowym na poziomie rdzenia kręgowego.

UNACZYNIENIE MÓZGOWIA

Pojawiają się początki tętnicy środkowej mózgu.

UKŁAD PRZYWSPÓŁCZULNY

W 5 tygodniu zaczęły pojawiać się pierwsze struktury układu współczulnego (który odpowiada za przystosowanie organizmu człowieka do optymalnego funkcjonowania w sytuacjach stresowych). W 6 tygodniu obserwujemy początki drugiej części AUTONOMICZNEGO UKŁADU NERWOWEGO. Układ przywspółczulny, bo o nim mowa, działa w sposób przeciwny. Umożliwia dostosowanie funkcji różnych układów człowieka na czas regeneracji sił (odpoczynek, trawienie pokarmu). W tym okresie rozwoju stają się widoczne pierwsze zwoje przywspółczulne: podżuchwowy i rzęskowy.

ZMYSŁY

OKO

Pewnie pamiętacie jak opowiadaliśmy o tym, że kubek oczny zbudowany jest z dwóch warstw (które ostatecznie utworzą SIATKÓWKĘ OKA). Już w piątym tygodniu warstwa zewnętrzna zaczęła gromadzić ziarnistości barwnika, tym samym rozpoczynając tworzenie warstwy barwnikowej siatkówki. W szóstym tygodniu, przemiany przechodzi warstwa wewnętrzna. Ulega ona pogrubieniu, gromadząc w sobie komórki światłoczułe (fotoreceptory: czopki i pręciki) oraz komórki zwojowe siatkówki (które będą tworzyć się aż do 20 tygodnia rozwoju embrionalnego, a ich aksony będą ulegały wydłużaniu. Aksony komórek zwojowych, przechodząc razem do szypuły pęcherzyka ocznego, ostatecznie uformują NERW WZROKOWY). Możemy więc powiedzieć, że warstwa wewnętrzna naszego kubka ocznego jest zaczątkiem warstwy nerwowej siatkówki.

Ale, ale! Są nam przecież potrzebne również struktury ochraniające nasze delikatne oczy! Natura pomyślała i o tym. Do przodu od komory przedniej oka zaczyna tworzyć się ROGÓWKA. Z trzech warstw: ścieńczałej twardówki, mezodermy i, oczywiście, znajdującej się w tym obszarze ektodermy pokrywającej – prawdopodobnie pod wpływem oddziaływań z przylegającej soczewki – zaczyna wytwarzać się misterna, przezroczysta błona pokrywająca nasze oko od zewnątrz. ROGÓWKA, bo o niej mowa, to niepozorna część oka człowieka, która nie zawiera naczyń krwionośnych, za to jest bardzo silnie unerwiona – o czym można przekonać się w bardzo łatwy sposób J

Dodatkowo, to właśnie w 6 tygodniu zaczynają powstawać powieki! Początkowo widoczne są w postaci fałdów powłoki ciała otaczającej oko od góry i od dołu.

Przy okazji piątego tygodnia mówiliśmy też o szczelinie, która rozciąga się na dolnej powierzchni kubka ocznego i zawiera tętnicę unaczyniającą struktury oka. Otóż, w szóstym tygodniu, szczelina ta będzie ulegać stopniowemu zamykaniu.

UCHO WEWNĘTRZNE

W ścianie części łagiewkowej błędnika tworzą się trzy uchyłki w kształcie dysków – jest to pierwszy zarys kanałów półkolistych (po urodzeniu bardzo przydatnych w utrzymywaniu równowagi). Natomiast w ścianie części ślimakowej pęcherzyka ocznego pojawia się uchyłek, który odtąd będzie ulegał stopniowemu wydłużaniu, dając ostatecznie – niezbędny w procesie słyszenia – przewód ślimakowy!

W trakcie szóstego tygodnia można już wyróżnić także niektóre nerwowe elementy drogi słuchowej: nerw słuchowy, jądra ślimakowe (ciała komórek nerwu słuchowego umiejscowione w rdzeniu przedłużonym) i jądra oliwki (będące jednym z elementów przekaźnikowych na drodze bodźców słuchowych do mózgu – ogrywają szczególna rolę w określaniu kierunku, z którego pochodzi dźwięk!).

UCHO ZEWNĘTRZNE

Wreszcie, około 40 dnia po zapłodnieniu, rozpoczyna się rozwój małżowiny usznej (z dwóch pierwszych łuków gardłowych), który potrwa aż do ok. 4 miesiąca życia płodowego.