Nasza komunikacja ze światem: układ ruchu i zmysły.

UKŁAD RUCHU

Już wiemy co to są somity. Każdy z somitów podzielony jest na trzy części:

  1. sklerotom; z kolejnych sklerotomów powstaną chondroblasty, fibroblasty i osteoblasty, uczestniczące w tworzeniu kręgosłupa i części żeber,
  2. miotom; z kolejnych miotomów powstaną ostatecznie mioblasty, które utworzą mięśnie szkieletowe nie tylko tułowia, ale i kończyn,
  3. dermatom; kolejne dermatomy uczestniczą w tworzeniu skóry właściwej i tkanki podskórnej.

W 5 tygodniu wszystkie miotomy tworzą dwie części: nadosiową (epimery) i podosiową (hipomery). Mioblasty pochodzące z epimerów utworzą mięśnie grzbietu t. j. mięśnie prostowniki karku, kręgosłupa i grupę mięśni prostowników w okolicy lędźwiowej. Mioblasty z hipomerów uformują m. in. mięśnie klatki piersiowej i brzucha czy mięśnie kończyn.

Spośród tych wszystkich elementów, na naszą szczególną uwagę zasługują chondroblasty, ponieważ już w 5 tygodniu powstają zagęszczenia w mezenchymie, złożone właśnie z tych komórek tworzących chrząstkę. Jak one to robią?! Wytwarzają włókna kolagenowe i substancję międzykomórkową, dzięki czemu następuje odkładanie coraz to nowych warstw chrząstki. Otaczająca chrząstkę mezenchyma tworzy ochrzęstną. W zależności od rodzaju głównego włókna budującego chrząstkę, wyróżniamy jej trzy typy: szklistą  (występuje np. na powierzchniach stawowych, w ścianie tchawicy i oskrzeli), włóknistą (buduje dyski międzykręgowe) i sprężystą (stanowi rusztowanie np. dla małżowiny usznej). Chondroblasty różnicują się w chondrocyty – komórki chrzęstne. Chrząstka również może przekształcić się w kość.

Już w 5 tygodniu zaczynają kształtować się kończyny – widoczne są zawiązki kończyn dolnych. 

NARZĄDY ZMYSŁÓW

OKO

Przy okazji czwartego tygodnia wspominaliśmy o pęcherzykach ocznych, które są parzystymi wypustkami przodomózgowia. Przylegająca, pogrubiała część ektodermy okrywającej tworzy nad nimi tzw. plakodę soczewki. W piątym tygodniu następuje dalszy rozwój tych struktur. Cóż więc takiego się dzieje? W miejscu plakody (zgrubienia) soczewki tworzy się dołek soczewki. Ulega on pogłębianiu, formując pęcherzyk soczewki, który ostatecznie utraci połączenie z ektodermą okrywającą. Przylega natomiast do kubka ocznego, który – równolegle z rozwojem pęcherzyka soczewki – formował się z pęcherzyka ocznego.

Dodatkowo, na dolnej powierzchni kubka ocznego powstaje szczelina oczna, w której biegnie tętnica ciała szklistego unaczyniająca struktury tworzącego się oka.

Jak możemy zauważyć na rysunku, kubek oczny ma dwie warstwy: zewnętrzną i wewnętrzną. Będą się one nieco od siebie różnić, ale ostatecznie utworzą kluczową dla procesu widzenia część oka: SIATKÓWKĘ. Podczas piątego tygodnia rozwoju, w zewnętrznej blaszce kubka ocznego zaczynają pojawiać się ziarnistości barwnika – tworzy się warstwa barwnikowa siatkówki.

Cały zawiązek oka otoczony jest komórkami mezenchymalnymi (pochodzącymi głównie z komórek grzebieni nerwowych). Wkrótce utworzą one dwie inne warstwy oka: NACZYNIÓWKĘ i TWARDÓWKĘ. Ponadto, w mezenchymie umiejscowionej pomiędzy soczewką a ektodermą okrywającą, zaczyna pojawiać przestrzeń, która uformuje komorę przednią oka.

UCHO WEWNĘTRZNE

Ucho wewnętrzne (czyli część ucha umiejscowiona najbardziej w głąb czaszki) rozpoczyna swój rozwój najwcześniej. W piątym tygodniu, z ektodermy okrywającej ponad okolicą rdzeniomózgowia, utworzył się prawy i lewy pęcherzyk uszny. Jest on zawiązkiem BŁĘDNIKA błoniastego, który będzie odpowiedzialny za utrzymywanie równowagi ciała i przetwarzanie bodźców dźwiękowych. Ale na razie jesteśmy na etapie prostego pęcherzyka. Już w piątym tygodniu rozwoju embrionalnego w pęcherzyku możemy wyróżnić położoną grzbietowo część łagiewkową (z której ostatecznie rozwiną się struktury takie jak: przewód śródchłonki, łagiewka i kanały półkoliste) oraz umiejscowioną brzusznie część woreczkową (z której ostatecznie powstaną: woreczek i przewód ślimakowy z narządem spiralnym Cortiego).

Ściany błędnika są na razie zbudowane wyłącznie z cienkiej błony. Już w piątym tygodniu, komórki mezenchymalne, które otaczają błędnik błoniasty – zaczynają przekształcać się w chrząstkę.

UCHO ŚRODKOWE.

Docelowo w uchu środkowym (w jamie bębenkowej) znajdować się będą trzy kosteczki słuchowe (młoteczek, kowadełko i strzemiączko), które będą przekazywać drgania dźwiękowe z ucha zewnętrznego do ucha wewnętrznego. Tymczasem, u niespełna pięciotygodniowego zarodka, pojawiają się zawiązki kosteczek słuchowych – będące prostymi zagęszczeniami mezenchymy I i II łuku gardłowego.

Na tym etapie rozwoju, nie ma jeszcze przewodu słuchowego zewnętrznego, błony bębenkowej ani jamy bębenkowej wraz z trąbką słuchową (Eustachiusza). Są natomiast zawiązki tych struktur, czyli odpowiednio: I bruzda gardłowa, I błona gardłowa oraz zachyłek trąbkowo-bębenkowy (powstały z I kieszonki gardłowej).