Dalszy rozwój układu nerwowego i początki narządów zmysłów – dalszy ciąg 4. tygodnia

W 4. tygodniu głowowy odcinek cewy nerwowej tworzy trzy uwypuklenia – pęcherzyki mózgowe: przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie. W związku z utworzeniem fałdu głowowego zarodka, widoczne stają się również dwa zgięcia cewy nerwowej – szyjne i głowowe.

O NEURULACJI wspomnieliśmy już przy okazji 3. tygodnia rozwoju. Podczas procesu formowania cewy nerwowej łączenie się ze sobą fałdów nerwowych rozpoczyna się w 22. dniu w okolicy przyszłej szyi zarodka i postępuje równocześnie w dwóch przeciwnych kierunkach: dogłowowo oraz doogonowo. Dzieje się tak do momentu, aż pozostaną tylko dwa otwory:  na samej górze (przedni otwór nerwowy) i na dole (tylny otwór nerwowy).

Co więcej, ich zamknięcie odbywa się w konkretnych dniach: otwór przedni zamyka się w 25.-26. dniu po zapłodnieniu, a otwór tylny – dwa dni później.

Do prawidłowego przebiegu tego procesu, niezbędna jest odpowiednia ilość kwasu foliowego (jest on jedną z witamin z grupy B). Z uwagi na to, że odpowiednia ilość tej witaminy w organizmie kobiety jest niezbędna podczas tworzenia i rozwoju cewy nerwowej, czyli w czasie, kiedy większość matek nie zdaje sobie jeszcze nawet sprawy z tego, że jest w ciąży – wszystkim kobietom w wieku rozrodczym, które mają możliwość zajścia w ciążę, zaleca się suplementację 0,4 mg kwasu foliowego dziennie!

Równocześnie z formowaniem cewy nerwowej, zachodzi proces utworzenia komórek grzebieni nerwowych (KGN) – o czym opowiadaliśmy już przy okazji trzeciego tygodnia rozwoju.

Ściany cewy nerwowej składają się początkowo z jednego typu komórek, tzw. komórek neuroepitelialnych, z których będą różnicować się dojrzałe komórki nerwowe i glejowe. 2/3 przednie cewy nerwowej utworzy mózgowie, zaś 1/3 tylna część – będzie stanowić budulec rdzenia kręgowego. Światło cewy nerwowej ostatecznie utworzy komory mózgowia i kanał centralny rdzenia kręgowego, ale do tego jeszcze daleka droga!  

Czwarty tydzień rozwoju to także okres, w którym zaczynają pojawiać się zawiązki narządów zmysłów, jakże potrzebnych nam po urodzeniu!
wzrok

Pierwszą oznaką rozpoczęcia rozwoju oka jest pojawienie się (22. dnia) płytkiego wpuklenia po prawej i lewej stronie przodomózgowia – tzw. rowka ocznego. Pod koniec czwartego tygodnia, gdy cewa nerwowa ulegnie zamknięciu, rowki przekształcają się w pęcherzyki oczne. Pęcherzyki (prawy i lewy) przylegają do warstwy ektodermy okrywającej, która otacza okolicę głowową zarodka). Część tejże ektodermy, która znajduje się blisko pęcherzyka ocznego, ulega pogrubieniu tworząc plakodę soczewki (oczywiście również po obu stronach ciała). Komórki plakod będą od teraz ulegać przemianom, dzięki którym, po kilku tygodniach, powstaną wyspecjalizowane: włókna soczewki oka.

WĘCH

Jeszcze w 4. tygodniu, do naszej kolekcji plakod (zgrubień ektodermy) dołączają się plakody węchowe (oczywiście parzyste).

SŁUCH

Ucho dorosłego człowieka to nie tylko widoczna gołym okiem, pofałdowana w skomplikowany sposób, odstająca lub nie, małżowina uszna. Jest ona częścią tzw. ucha zewnętrznego i rozpoczyna rozwój trochę później. Tajemnicze głębiny naszej czaszki skrywają w sobie więcej bogactw. Za błoną bębenkową znajduje się ucho środkowe (taka stacja przekaźnikowa) – znajdujące się tu trzy „kosteczki słuchowe” przenoszą fale dźwiękowe do ucha wewnętrznego, czyli tzw. BŁĘDNIKA – który jest narządem słuchu i równowagi.

Właśnie ucho wewnętrzne jest tą częścią ucha, która zaczyna rozwijać się jako pierwsza. Wszystko zaczyna się od powstania (na początku 4. tygodnia) plakody usznej. Podobnie jak wspomniana już plakoda soczewki – jest to zgrubienie ektodermy – tylko że w bardziej tylnych rejonach głowy. Plakoda uszna zagłębia się w leżącą pod ektodermą tkankę mezenchymalną i tworzy: najpierw dołek, a później (ok. 28 dnia) pęcherzyk uszny, który tracąc połączenie z ektodermą okrywającą będzie luźno zawieszony w mezenchymie.