Dalszy rozwój układów: pokarmowego, oddechowego i moczowo-płciowego.

UKŁAD POKARMOWY

 Niespodzianka! Dopiero co powstała dwunastnica,  a już w 5. tygodniu nabłonek endodermalny przejściowo zwęża (może nawet zamknąć!) jej światło. Taki stan będzie trwał do końca okresu zarodkowego, czyli do 8. tygodnia rozwoju. Poza tym, pojawiają się zawiązki kolejnych narządów! Najpierw zawiązek grzbietowy trzustki, potem zawiązek brzuszny (w kolejnych tygodniach połączą się ze sobą). Powstaje też zawiązek śledziony. Natomiast w wątrobie, około 5 tygodnia rozwoju, zaczynają tworzyć się komórki krwi. Zaskoczeni? U dorosłego człowieka za czynność krwiotwórczą odpowiedzialny jest oczywiście szpik kostny, jednakże w czasie życia wewnątrzmacicznego, funkcję tę będą przejmować różne narządy.

UKŁAD ODDECHOWY

Na początku piątego tygodnia rozwoju powstały  niedawno pączek płucny dzieli się na dwa pączki oskrzelowe, które wnikają do kanałów, będących zawiązkami jam opłucnowych. Prawy pączek oskrzelowy wkrótce podzieli się na trzy oskrzela główne, a lewy na dwa (już wiemy, dlaczego w lewym płucu mamy tylko dwa płaty, w prawym zaś trzy). Wkrótce oskrzela główne zaczną dzielić się dychotomicznie – czyli każda rurka na dwie kolejne – najpierw na oskrzela segmentowe, potem kolejne mniejsze. Proces rozwoju płuc będzie trwał także po urodzeniu, kiedy to drzewo oskrzelowe uzyska swój ostateczny kształt – zdążymy więc jeszcze trochę więcej o nim opowiedzieć 

Teraz spójrzmy, jak lokalizują się elementy układu oddechowego i pokarmowego w ciele 5-tygodniowego zarodka. Jak widzimy, są one całkiem blisko swojego ostatecznego umiejscowienia!

UKŁAD MOCZOWO-PŁCIOWY

 W 5. tygodniu poniżej zanikającego przednercza powstaje wzdłuż obu stron ciała zarodka ŚRÓDNERCZE. Jest to narząd przejściowy, który przez najbliższe tygodnie będzie spełniać funkcję nerki tymczasowej. ŚRÓDNERCZE utworzone jest przez dwa przewody śródnercza (zwane również przewodami Wolff’a). Od prawego i lewego przewodu Wolffa, w kierunku środka ciała zarodka, odchodzą liczne kanaliki. Z kolei w kierunku każdego z tych kanalików, od leżącej pośrodkowo aorty, dochodzi małe naczynie krwionośne. W wyniku kolejnych przekształceń powstaną z nich  kłębuszki naczyniowe (ciałka śródnercza).

Natomiast z części ogonowej prawego i lewego przewodu śródnercza powstaje, początkowo niepozorny, PĄCZEK MOCZOWODOWY. To on jest związkiem nerki ostatecznej. Pączki wnikają w mezodermę  grzebienia nerkotwórczego, pobudzając ją do szybkiego namnażania i wytworzenia nad pączkami czapeczki. Z pączków moczowodowych ostatecznie wykształcą się drogi wyprowadzające mocz: kanaliki zbiorcze, przewody brodawkowe, kielichy nerkowe, miedniczki nerkowe i moczowody.

JAMY CIAŁA

 Na początku 5 tygodnia w zarodku są następujące jamy ciała: jama osierdzia, dwa kanały osierdziowo-otrzewnowe (biorące udział w tworzeniu jamy opłucnej) i jama otrzewnej. Jama otrzewnej jest oddzielona od przestrzeni przyszłej klatki piersiowej mezodermalną strukturą zwaną przegrodą poprzeczną (powstanie z niej w dalszym rozwoju przepona).